آتش فتنه همچنان در حال خروش بود و عوامل گوناگون آن را شعله‌ور مىساخت ، تا آن كه زمام امور از كف رفت و با كشته شدن عثمان فاجعه به اوج خود رسيد . جزئيات اين رويداد در كتاب‌هاى تاريخى آمده است . پيامدهاى دوران عثمان مهم‌ترين پيامدهاى خلافت عثمان كه بر مسير آينده حركت امّت اسلامى تأثير گذاشت ، اين‌ها بود : 1 - گسترش شكاف طبقاتى شكاف طبقاتى كه در نتيجه روش عمر در عطا ايجاد شده بود بيش‌تر شد . زيرا بخشش‌هاى فراوان عثمان به سوى اعيان قريش از بنى اميه و ديگران ، به ويژه برخى اعضاى شورا ، سرازير گشت ؛ و كارگزاران او در ولايات نيز روش او در مدينه را پيش گرفتند ؛ و بيت المال‌هاى محلى را به خويشاوندان ، ياران و نزديكانشان مىبخشيدند . عثمان با گرفتن يك تصميم مالى راه فعاليت‌هاى مالى گوناگون را بر روى طبقه ثروتمند گشود . وى به مردم اجازه داد تا درآمدى را كه از زمين داشتند به محل سكونتشان انتقال دهند . به دنبال آن ثروتمندان به سرعت درصدد استفاده از اين موقعيّت برآمدند و با اندوخته‌هايشان در سرزمين‌هاى مفتوحه زمين خريدند و به بهره‌بردارى از آن پرداختند . ثروت‌هاى اينان رشدى عظيم يافت ، و روز به روز بر نيروى اين طبقهء طماع در حكومت و قدرت ، افزوده مىگشت . تا آن‌جا كه درآمد روزانه طلحه از عراق به بيش از هزار دينار رسيد ؛ و 132 دارايى عبدالرحمن بن عوف 84000 دينار بود ؛ يعنى كل دارايى او به 000 / 688 / 2 دينار بالغ مىشد . زبير از خود پانصد هزار دينار ، هزار اسب و هزار غلام و كنيز به جاى گذاشت . طلاهاى به جا مانده از زيد بن ثابت را با تبر مىشكستند ؛ اين به استثناى اموال و املاك به جا مانده از او بود كه صد هزار دينار قيمت داشت . « 1 » جز كسانى كه نام برديم بسيارى افراد ديگر نيز بودند . در كنار اين طبقه خوشگذران و برتر ، طبقه بزرگ و فقير ديگرى بود كه نه زمينى داشت و نه مالى ؛ و آن طبقه نظاميان و خانواده‌هايشان بود . سبب پيدايش اين طبقه اين بود كه

--> ( 1 ) - ر . ك . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 331 - 333 .